De techniek van het aquarium

 

 

 

 

 

                                                                                                                       

 

Hoofdmenu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TL balken

 

Hoogstwaarschijnlijk is jouw aquarium uitgerust met TL verlichting. Ik denk namelijk dat 95% van de aquaria verlicht wordt met TL verlichting, daarom krijgt dat ook het meeste en als eerste de aandacht. Verderop bespreken we andere soorten licht, maar dan veel minder uitgebreid.

 

Omdat TL licht zo vaak gebruik wordt, moet het wel goed zijn, toch? Het is in ieder geval een stuk beter dan gloeilampen die eigenlijk niet meer worden gebruikt. Naast de vele voordelen van TL licht, vind je ook de nadelen hier.

 

Verlichtingseigenschappen van TL verlichting

Meestal wanneer er over TL verlichting geschreven wordt, beschrijft men TL verlichting als een verlichting die het gehele aquarium gelijkmatig verlicht, van waaruit men dan verlichtingsadviezen kan geven aan de hand van de beoogde planten en de grote van het aquarium. Hier zien we meteen het eerste nadeel: TL verlichting boven het aquarium in de praktijk verre van gelijkmatig verdeeld over het hele aquarium. Zowel in de lengterichting van het aquarium als in de breedte is de verlichting van het aquarium niet gelijkmatig verdeeld over het aquariumoppervlak.

 

In de breedte van het aquarium zijn zeer grote verschillen te zien in de lichtintensiteit in het aquarium. Door de afbeeldingen in de onderstaande tabel wordt het verschil in verlichtingssterkte in de breedte van het aquarium nog eens verduidelijkt. Hiervoor zijn de verlichtingsstralen voor een aquarium met 1, 2 en 3 TL balken uitgezet. Hoewel deze spreiding van het licht in dit voorbeeld maar een aanname is (en in praktijk sterk kan variŽren door de vorm van de reflectors), is dit toch redelijk realistisch.

      1 TL balk                2 TL balken                     3 TL balken

 

 

Zoals op de afbeeldingen te zien is, is de verlichtingssterkte aan de voor en achterzijde van het aquarium het laagst, terwijl de verlichtingssterkte in het midden van het aquarium het hoogst is. Ook kan je zien dat met een toename van het aantal TL balken de voor en achterzijde van het aquarium steeds beter verlicht worden en een steeds groter gebied van het aquarium profiteert van licht afkomstig van meerdere TL balken. Je ziet ook dat de verlichtingssterkte aan de bovenkant van het aquarium altijd minder verspreid is dan op de bodem. Maar doordat een groot deel van het bruikbare lichtspectrum richting bodem door het water geabsorbeerd wordt, neemt de lichtintensiteit van boven naar onder langzaam aan af.

 

Naast het feit dat TL verlichting in de breedte van het aquarium sterk verschilt in sterkte geldt dit ook voor de lengte richting van het aquarium. De uiterste randen van het aquarium zijn vrij zwak verlicht. Dit komt doordat de TL balk altijd korter is dan het aquarium. Afhankelijk van de aquarium en TL balk lengte zullen deze donkere randen meestal variŽren van 5 tot 10 cm per kant. Verder is de lichtintensiteit aan de uiteinden van een TL balk ook lager dan in het midden van de balk, waardoor er naast de zwak verlichte randen van het aquarium ook het gedeelte van het aquarium onder de eerste en laatste 10 cm van de TL balk zwakker verlicht zullen zijn dan in het midden van de TL balk.

 

Met behulp van het bovenstaande over het effect van TL verlichting in de breedte en de lengte richting kan vervolgens een plattegrond van het aquarium gemaakt worden voor de verdeling van de lichthoeveelheid over het totale aquarium oppervlak. De onderstaande afbeelding is een voorbeeld hiervan, wat gemaakt is met behulp van de bovenstaande afbeeldingen, voor een aquarium van 100*40 cm (l*b) met 3 TL balken. Deze afbeelding maakt duidelijk dat vooral aan de uiterste randen links en rechts van het aquarium de verlichtingssterkte het laagst is. Terwijl de verlichtingssterkte in het midden van het aquarium het hoogst is.

 

Verschil in lichtintensiteit verdeelt over de bodem van het aquarium

 

Het type TL

Er zijn enorm veel typen TL balken te koop: normale TL balken, maar ook speciale aquarium lampen. En iedere fabrikant beweert uiteraard dat zijn lampen de beste zijn voor ons aquarium. En nu komt het leuke: uit ervaringen van vele aquarianen blijkt de Philips 800 en 900 serie minimaal zo goed te zijn als 3 keer zo dure speciale aquariumlampen. Oh ja, ze gaan ook nog stukken langer mee. Maar nu gaan we wat snel, dus terug naar wat theorie.

 

Er zijn twee "soorten" TL-buizen in de wereld:

1. Tri-bands, Dit zijn TLís met duidelijk drie pieken in de frequenties.

2. Full-spectrum, deze hebben de frequenties meer verdeeld over de verschillende golflengten.

 

Het belangrijkste verschil is de kleurweergave of kleurechtheid. De kleurweergave index (Colour Rendering Index (CRI)) geeft ons een indruk van de weergave van de kleuren van een object t.o.v. de natuurlijke kleurweergave. De zon heeft de hoogste kleurweergave index, op het midden van de dag (tenslotte heet het 's avonds niet voor niets avondrood). We zetten deze kleurweergave op 100%. De CRI waarde geeft weer met welk percentage de kleur van een object wordt waargenomen in vergelijking met de zon. Hoe hoger dit percentage tegen de 100% ligt des te beter worden de natuurlijke kleuren waar genomen.

 

Deze kleurechtheid is bij fullspectrum TL's veel hoger (95/98%) dan bij de dan bij de tri-band buizen.

 

Kleurtemperatuur

De kleur temperatuur zegt ons iets over de daadwerkelijke kleur die een TL balk uitstaalt en zoals zij mensen het zien. Ondanks dat een TL balk meerdere kleuren licht afgeeft, zien wij het maar als ťťn kleur.

 

De kleur wordt uitgedrukt in graden Kelvin: hoe lager de de waarden des te geler het licht ziet en hoe hoder de waarden des te blauwer het licht wordt.

 

Een gloeilamp heeft een waarde van rond de 3000K, een bewolkte dag buiten is rond de 7000K. Op foto's is dit effect goed te zien: een avond foto binnen (zonder flits) ziet er gelig uit. 

 

Tl balken zijn te koop van 2000K tot 12000K. Voor vissen kan je kleuren nemen die je zelf het mooist vindt, of uiteraard een combinatie van TL kleuren.

 

Voor planten heb je die vrijheid echter een stuk minder. Algemeen wordt aanvaardt dat planten rood licht nodig hebben voor een goede groei. Over de noodzaak van blauw licht bestaan 2 theoriŽn. De eerste theorie zegt dat blauw licht nodig is voor groei in de breedte en rood met name werkt voor groei in de hoogte. Een tweede theorie beweert dat planten met name gebaat zijn met rood licht en dat juist algen dol zijn op blauw licht. Tot enkele jaren geleden is met name theorie 1 in zwang geweest, nu komt theorie 2 meer en meer opzetten.

 

Groeirendement

Het groeirendementcijfer geeft ons een indicatie in hoeverre het licht van de buis aansluit aan de lichtbehoefte van de plant. Het lichtspectrum een aaneenschakeling van kleuren, het menselijk oog detecteert daar maar een heel klein deel van. Een plant heeft ook een bepaald spectrum dat hij kan "zien". Het licht waar de planten iets mee kunnen is het zogenaamde groeilicht of PAR (Photosynthetic Active Radiation). Het groeirendement heeft dan ook te maken met de hoeveelheid licht die een lamp uitstoot dat in het PAR-gebied valt.

 

Hoe hoger het groeirendement is, hoe beter het uitgestraalde licht aan de behoefte van de plant voldoet. Ook hiermee kunnen we de buizen onderling vergelijken.

 

Een hoger getal geeft ook aan dat de ene lamp meer energie voor de planten uitstraalt dan de andere. Neem nu bijvoorbeeld. de Philips TL'D 930, met een groeirendement van 230 en vergelijken we deze lamp met de in aquariumland zo bekende Gro-lux, die een groeirendement van 100 heeft, dan zien we dat we voor een zelfde groeienergie er 2 lampen Gro-lux gemonteerd moeten worden tegen 1 lamp Philips TL'D 930.

 

Verder maakt het niet veel uit of je er 800 of 900 type lampen bovenhangt, voor de planten. Alleen de 900 serie levert meer natuurlijke kleuren op.

 

Hieronder een overzicht van de meest voorkomende TL balken.

 

Merk Type Kleurtemp (K) CRI (%) Groeirendement
Sylvania Gro-Lux 2050   100
Philips TL'D 827 2650 85 180
Sylvania IF 2700 95 130
Philips TL'D 927 2700 95 190
Philips TL'D 29 2950 51 130
Sylvania WWX 183 3000 85 195
Philips TL'D 830 3000 85 195
Osram 31 3000 85 195
Dennerle Trocal de Luxe Special plant 3000 85  
Philips TL'D 930 3000 95 190
Philips TL'D 940 3800 95 190
Sylvania CWX 3850 85 135
Philips TL'D 840 4000 85 195
Sylvania CWX 184 4000 85 195
Osram 21 4000 85 195
Dennerle Trocal de Luxe 4000 85  
Dennerle Kongo White 4000 85  
Dennerle Trocal Super Color Plus 4100 85  
Philips TL'D 33 4200 63 160
Sylvania CW 4250 65 160
Osram 20 4250 65 160
Sera Tropic Sun royal 4700    
Sera Plant color 4900    
Dennerle Trocal de luxe African lake 5000 85  
Osram 19 5000 98 120
Sylvana Daylightstar 5000    
Philips TL'D 950 5300 98 190
Duro-Test True-Lite 5500 90 130
Dennerle Trocal de Luxe Amazon day 6000 85  
Sera Briljant Daylight 6000    
Osram 10 6250 75 140
Philips TL'D 865 6500 85 170
Philips TL'D 965 6500 97 140
Philips TL'D 79 7000 94 120
Philips Aquarelle TL'D 89 10000 70 194
Sylvana Aquastar 10000    
Sera Blue Sky royal 12000    
Penn-Plax Aquari-Lux     100
Osram 77 Fluora     110
Sera Deep Sea special      


Fotosynthese

 

T8 en T5

Tegenwoordig heb je naast de standaard T8 ook T5 verlichting. T8 is 26 mm en T5 is 16 mm diameter. Dit komt omdat het nummertje achter de T staat voor dikte (in veelvouden van 1/8 inch). T5 buizen zijn veel dunner en hebben een hoger wattage. De kleuren van T5 zijn hetzelfde, dus dat is dan weer gemakkelijk. Wat dat betreft kan dit verhaal ook voor T5 gelden. T5 wordt momenteel in aquarium enorm bejubeld en jij met je ouderwetse T8 licht loopt hopeloos achterÖ. 
 

Nou, dat valt wel mee volgens mij. Het is inderdaad zo dat je met T5 verlichting meer licht je bak kunt krijgen met hetzelfde aantal TL balken. Maar we hebben al geleerd dat Watt niet zaligmakend is. Het is namelijk niet zo dat T5 per Watt meer Lumen levert of dat T5 een hoger groeirendement geeft. Je kunt dus niet met minder Watt af. Als voorbeeld: 4 x 30 Watt T8 is voor een aquarium ongeveer hetzelfde als 3x 39 Watt T5 (mits de kleuren natuurlijk identiek zijn). 
 

Allereerst zijn er de verschillende diameters. Er zijn ook ringvormige tl-lampen en fluorescentielampen met een U vorm met geÔntegreerde starter (de zogenaamde PL lampen).
 

Waarom is T5 dan toch handig? In de meeste aquariumkappen zit een minimum aan verlichting, eigenlijk altijd een TL balk te weinig. Dit komt door kostenoverweging en concurrentie. Met T5 heb je dus eigenlijk wel genoeg licht boven je bak. 
 

Opmerking: Juwel heeft eigen maten voor T5 verlichting. Juwel aquaria met T5 verlichting kunnen alleen gebruik maken van Juwel TL balken.

 

PL verlichting

Een PL-lamp is een insteeklamp die te vergelijken is met een TL-buis waarbij in sommige soorten een starter is ingebouwd. Het voorschakelapparaat zit in de armatuur. PL-lampen worden veel gebruikt in buitenverlichting. De lamp is een U-vormige buis met twee of vier contactpootjes. De meeste straatverlichting is hiermee uitgerust, met als sommige, met name kleine aquariums.