Ziektes, problemen en plagen

     

   

   

                                                                                                                         

Hoofdmenu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ziektes, problemen en plagen: Overige ellende 

 

Naast ziektes en algen zijn er helaas nog meer problemen mogelijk in een aquarium. Hieornder een beschrijving van slakken, een bijna niet te voorkomen plaag en onderaan een klein stukje over vergiftigingen.

 

Slakken

In de meeste aquaria komen na verloop van tijd slakken de vissen gezelschap houden of de eigenaar van het aquarium dit nu leuk vindt of niet. Je kunt proberen slakken buiten te houden, omdat het snel een plaag kan worden. Het meest waarschijnlijk komen ze mee in de vorm van slakkeneieren met nieuwe planten. Op deze pagina gaan we eers kijken welke soort slak er zijn en de voor- en nadelen. Vervolgens gaan we in op hoe slakken uit het aquarium verwijdert kunnen worden of onder controle gehouden worden. Aangevuld met de voor- en nadelen die bij de verschillende methodes horen en de toepasbaarheid ervan op het soort slakken dat ik in mijn aquarium heb.

 

Soorten slakken

 

Melanoïdes tuberculata (puntslak)

De Melanoïdes tuberculata is niet zo gesteld op licht, waardoor deze slak zich overdag in de bodem van het aquarium terugtrekt. Doordat puntslakken alleen in het donker de beschutting van de bodem verlaten kan het soms best een tijdje duren voordat men de aanwezigheid van deze slak in het aquarium opmerkt. Tegen de tijd dat deze slak opgemerkt wordt heeft hij zich meestal al behoorlijk vermenigvuldigt. Een vrouwtje van deze slak kan zich zonder bevruchting vermenigvuldigen, waardoor slechts één slak in het aquarium al voldoende kan zijn voor een plaag.

 

De vermenigvuldiging van deze slakken is afhankelijk van de (bodem) temperatuur. In de zomer weten deze slakken zich snel voort te planten dat bijna wekelijkse verwijdering. In de winterperiode, waarin planten vaak last hebben van zogenaamde "koude voeten" (dus een lagere bodemtemperatuur), is de vermenigvuldiging van de slakken een stuk langzamer. Nog duidelijker is het effect van een lage temperatuur op deze slakken in een koudwater aquarium te zien. In een goudvissen aquarium vermenigvuldigen deze slakken zich bijna niet.

 

Hoewel puntslakken een plaag in het aquarium kunnen worden door hun snelle vermenigvuldiging, kunnen ze ook erg nuttig zijn in het aquarium. Doordat deze slakken overdag de bodem van het aquarium doorwoelen zorgen zij ervoor dat de bodem van het aquarium luchtig blijft, wat goed is voor de plantengroei in een aquarium. Een beperkt aantal van deze slakken in het aquarium is dus zelfs goed voor het aquarium, maar om te voorkomen dat het er teveel worden moeten er wel regelmatig slakken uit het aquarium verwijdert worden. 

 

Posthoornslak

De naam dankt deze slak aan het huisje dat lijkt op een posthoorn. De kleur is meestal bruin en de slak is tweeslachtig. Toch kan deze slak zichzelf niet bevruchten, er zijn dus minimaal twee nodig voor de voortplanting. De eitjes worden tegen planten of bladeren afgezet. Het voedsel voor deze soort bestaat uit rottend materiaal en algen, waardoor ook deze soort een nuttige toevoeging voor het aquarium kan zijn; mits ze in mate aanwezig zijn.


 

Poelslak
De poelslak heeft een huisje dat naar de opening toe breed uitloopt en wat spits op het einde is. Ze hebben een bruinige kleur en kunnen maximaal zo’n 6cm groot worden. Deze slak is ook zowel mannetje als vrouwtje tegelijk, waardoor het voortplanten relatief snel kan gaan. Ze leggen hun eitjes aan de onderkant van bladeren. Deze slak eet graag dode planten, voedselresten en algen. Toch kan deze slak ook wat sneller aan aquariumplanten beginnen bij een tekort aan voedsel.

 

Appelslak

De appelslak is een van de weinige slakkensoorten die actief verkocht wordt bij de aquariumzaken. Deze slak staat namelijk bekend om zijn algenetende capaciteiten en wordt daarnaast ook nog eens in een attractieve gele kleur verkocht. Hierdoor is het uiterlijk van de slak eerder een decoratie dan bij de overige soorten. Ze zijn echter ook nog steeds verkrijgbaar in donkerdere kleuren. Deze slakkensoort voedt zich met algen, dode plantenresten en overgebleven vlokkenvoer. Hoewel zeldzaam, komt het ook wel eens voor dat deze slak planten eet. Als er voldoende voedsel of algen in het aquarium aanwezig zijn dan zal de slak hiertoe niet snel overgaan. Deze soort plant zich overigens ook veel moeilijker voort dan de overige bekende aquariumslakken, misschien een extra reden waarom deze wel te koop zijn en de overige niet. Deze slak staat er ook bekend om dat hij de eieren van andere slakken opeet, waardoor deze bijna niet aanwezig zijn in aquaria waar de appelslak in zit.

 

Anatome Helena - Slaketende Slak

Het slakje Anatome Helena is naast decoratief om te zien zeer nuttig en zal u van alle andere slakken (behalve de Appelslak) in uw aquarium afhelpen. Zelfs de Puntslak of Torenslak, waar kogelvissen soms moeite mee hebben vanwege hun harde slakhuis, lusten ze graag. Ze hebben een snuit waarmee ze de andere slakken kunnen uitzuigen, de slakhuisjes blijven dus achter en deze zullen wel regelmatig verwijderd (stofzuigen - waterverversen) moeten worden.


Als de slakkenplaag voorbij is, dan blijft er dus een leuk slakje over die uw planten met rust laat. De Anatome Helena voedt zich, bij gebrek aan slakken, met plantenresten en overtollig visvoer. De Anatome Helena legt ongeveer 1 eitje per 10 dagen die na ongeveer een maand uitkomen, en zal zelf, als zodanig niet snel een plaag worden. Ze eten hun eigen eieren en jongen niet op. De Anatome Helena wordt ca. 2 tot 3 cm groot. In een gezelschapsaquarium kan ongeveer 1 slak per 10 liter water gehouden worden. Het is natuurlijk duidelijk dat het niet verstandig is om ze samen met slaketende vissen te houden !

 

Het verwijderen van slakken uit het aquarium

Bijna alle slakken die in het aquarium voorkomen kunnen zich snel vermenigvuldigen, waardoor zij een plaag in het aquarium kunnen worden. Om een slakkenplaag te voorkomen of de slakken in hun geheel te verwijderen zijn er dan verschillende methoden die hieronder beschreven zullen worden samen met hun voor- en nadelen in het algemeen en in het geval van de puntslakken in mijn aquarium.

 

Slakken handmatig uit het  aquarium verwijderen

Hoewel met het handmatig verwijderen van slakken uit het aquarium het (bijna) niet mogelijk is alle slakken uit het aquarium te verwijderen is dit wel een goede manier om de slakkenpopulatie in het aquarium binnen de perken te houden. Om de slakken gemakkelijker te kunnen vangen is het handig om veel slakken op één plek te krijgen. De beste manier hiervoor is het aanbieden van voedsel, doordat de slakken hierdoor aangetrokken worden. Voorbeelden hiervan zijn een schijfje komkommer of een blaadje sla, maar visvoer heeft vaak een nog sterkere aantrekkingskracht op de slakken. Wanneer men slakken met visvoer naar een plek probeert te lokken, moet er wel voor gezorgd worden dat de vissen niet bij het voer kunnen, want anders is het voer al verdwenen voordat de slakken de kans krijgen er naar toe te gaan.

 

Slakkenetende vissen

Net zoals algen in het aquarium goed voorkomen kunnen worden door (preventief) algenetende vissen in het aquarium te plaatsen is dit ook mogelijk door slakkenetende vissen in het aquarium te plaatsen. Helaas zijn een groot aantal van de bekende slakkenetende vissen niet altijd even gemakkelijk in het (gezelschaps)aquarium te houden. De meest bekende slakkeneters in het aquarium zijn voor het aquarium zijn Botia soorten en Kogelvissen (familie Tetraodontidae). Naast de bekende slakkenetende vissen zijn er ook nog minder bekende soorten, die in praktijk vaak niet onder doen voor de Botia soorten en Kogelvissen. Deze soorten worden hieronder wel besproken.

 

De vis Pelvicachromis pulcher die in de volksmond beter bekend is als de kersenbuikchiclide blijkt ook een goede slakkeneter blijkt te zijn. In één aquarium wisten deze vissen het aquarium in zes weken tijd van puntslakken te ontdoen. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de minder geschikte kogelvissen is deze soort ook gemakkelijk in een gezeldschaps aquarium te houden.

 

 

 

 

 

Een andere vis waarvan zijn slakkenetende eigenschap wat minder bekend is, is de vis Macropodus opercularisi, die in Nederland vooral bekend is onder de naam Paradijs vis. Deze vis is een redelijk gemakkelijk te houden vis die zowel in een klein als groot aquarium gehouden kunnen worden, mits de waterhoogte niet al te hoog is en er niet te veel stroming in staat. Het is beter slechts één mannetje in een aquarium te houden, omdat de mannetjes onderling agressief zijn. Ook is het beter om geen al te kleine of tere vissen in gezelschap van deze soort te houden. Deze soort heeft een grote temperatuur tolerantie, waardoor deze vis zowel in een verwarmd als onverwarmd aquarium gehouden kan worden, mits de temperatuur niet onder de 15 graden Celsius komt.

 

Chemische middelen

In de handel zijn verschillende middelen verkrijgbaar om slakken te doden. Persoonlijk zal ik echter nooit gebruik maken van deze middelen doordat ze ook slecht zijn voor de vissen, planten, bacteriën en overige dieren in het aquarium. Tevens kan de massale sterfte van slakken in het aquarium lijden tot een afvaloverschot in het aquarium, met een daar uit volgend gevaarlijke nitriet gehalte in het aquarium. In het geval van puntslakken is deze methode al helemaal niet aan te raden, doordat de chemische middelen nauwelijks doordringen in de bodem en er daardoor altijd slakken over zullen blijven in het aquarium. Als je toch besluit een dergelijk middel te gebruiken is het verstandig de dode slakken uit het aquarium te verwijderen en de belangrijke waterwaarden goed in de gaten te houden.

 

Slakkenval

Slakkenvallen zijn verkrijgbaar bij de betere aquariumspeciaalzaken. U kunt als het licht uit is, komkommer, sla of koolrabi in uw aquarium leggen en u zult zien dat er binnen één uur heel wat slakken op zitten. U kunt dan de slakken verwijderen en de groente terug in het aquarium zetten, waarna u het proces herhaalt.

 

 

 

 

 

Vergiftigingen

Vergiftiging van vissen komt uiteraard voor uit slechte waterwaarden. Hieronder de verschijnselen van de twee meest voorkomende soorten. Herken je deze symptomen, neem dan direct actie! Vervang direct een deel van het water.

 

Nitrietvergiftiging

Lijkt uiterlijk op zuurstofgebrek, omdat de vissen sneller dan anders ademhalen, heftige kieuwbewegingen maken en dicht onder het wateroppervlak hangen. Vaak zie je dat ze zich tegen voorwerpen schuren! De oorzaak is te vinden in de giftigheid van nitriet (NO2) dat de vis inwendig laat stikken, omdat nitriet het zuurstoftransport in het bloed blokkeert. De aanwezigheid van nitriet is al kritiek vanaf een waarde van 0,1 mg/ l. Een te hoog nitrietgehalte kan veroorzaakt worden door een gestoorde bacteriehuishouding in het aquarium ten gevolge van een bacteriedodend geneesmiddel, een zeer lage of hoge pH (<6 of >8), een te grote vispopulatie, een ontoereikende capaciteit van het (biologische) filter of te overdadig voeren.

 

Ammoniakvergiftiging

Dit is aan het gedrag van de vissen te herkennen: de vissen schieten onrustig heen en weer door het water. Ammoniak ontstaat uit het ongiftige ammonium (NH4). Hoe hoger de pH (6,5 en hoger), des te meer ammonium wordt omgezet tot giftige ammoniak (NH3). Met behulp van estsets kunt u het ammoniumgehalte snel en gemakkelijk bepalen. Als de waarde kritiek is, heeft u twee opties: óf de helft van het water verversen óf de pH verlagen tot een niveau waarop het ammoniakgehalte naar een ongevaarlijke waarde is gedaald (terwijl de pH daalt, verandert ammoniak opnieuw in ongiftig ammonium).

 

Andere vergiftigingen

Metaal- of nicotinevergiftigingen zijn te herkennen aan het apatische gedrag van vissen. Ze liggen vaak stil op de bodem, op hun zijkant en verroeren zich bijna niet.