Ziektes, problemen en plagen

     

   

   

                                                                                                                         

Hoofdmenu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alg bestrijden

 

Hoewel het aantal theorieŽn over algengroei in het aquarium redelijk beperkt is tot twee, zijn het aantal methodes om algen te bestrijden enorm. Voor een aquariaan is het uiterst lastig om de zin en onzin van de verschillende methodes te beoordelen en ook voor een meer ervaren aquariaan is dit vaak nog lastige materie. Vooral de vele commerciŽle producten die verkrijgbaar zijn om algen te bestrijden, moeten met een grote terughoudendheid gebruikt worden. Bij het bestrijden van algen moet vooral het oplossen van de oorzaak van de algengroei centraal staan. Het verdelgen van algen met een chemisch middel heeft meestal maar kort effect en ook nog eens een zeer negatief effect op het biologisch evenwicht in het aquarium. Chemische middelen moeten dan ook enkel als laatste redmiddel gezien worden en niet als oplossing van het probleem op zich. Hier zullen de meest gangbare methodes van preventie en algenbestrijding beschreven worden met hun voor en nadelen. 

 

Mechanisch verwijderen van algen

Onder het mechanisch verwijderen wordt verstaan het handmatig verwijderen of door afzuigen met een slang verwijderen van algen uit het aquarium. Deze methode is normaliter niet zo zeer een methode om algen mee te bestrijden, maar meer om te voorkomen dat een algensoort zodanig dominant wordt dat het storend is of dat er schade aan de planten ontstaat.

 

Het mechanisch verwijderen van algen is vooral van toepassing op blauwe algen, draadalgen en bruine algen, die relatief eenvoudig uit het aquarium gehaald kunnen worden. Zeker bij blauwe algen in het aquarium is het belangrijk om de algen regelmatig met een slang weg te zuigen uit het aquarium om te voorkomen dat ze het hele aquarium verstikken. Tevens is het hiernaast van belang om de oorzaak van de blauwe algen plaag te vinden en het aquarium zo bij te sturen dat de blauwe algen geen kans meer hebben. In het geval van draadalgen is het verwijderen minder kritisch dan met blauwe algen en dient het verwijderen vaak vooral een optisch doel. Draadalgen kunnen vaak gemakkelijk verwijdert worden door ze om een stokje te draaien of gewoon om een vinger. Bruine algen zijn net zo als blauwe algen mechanisch te verwijderen door ze met een slang af te zuigen, maar zijn over het algemeen ook goed met algeneters te bestrijden of een wijziging in de verlichting.

 

De overige algensoorten in het aquarium zijn meestal niet zo eenvoudig mechanisch te verwijderen doordat zij zich meestal goed vastzetten aan de planten of decoraties. In een vroeg stadium van het opkomen van baardalgen en penseelalgen wordt nog wel eens geadviseerd begroeide decoratie goed schoon te maken en de aangetaste planten te verwijderen. Wanneer deze algensoorten echter al verder verspreid zijn door het aquarium, is het weinig zinvol om de hele inrichting van het aquarium maar weg te doen en dienen deze algen toch met andere methodes bestreden te worden. 

 

Aanpassen van de verlichting

Algen zijn net als planten in het aquarium afhankelijk van licht voor hun fotosynthese. Door het aanpassen van de sterkte van de verlichting of het spectrum kunnen sommige algensoorten met succes bestreden worden.

 

Soorten alg

Met name bruine algen kunnen met succes met bestreden worden door een sterkere verlichting toe te passen (of te oude TL balken vervangen door nieuwe) of door het spectrum van de verlichting aan te passen. Over het algemeen is echter vooral belangrijk om de verlichting boven het aquarium zodanig te kiezen dat er een goede balans is tussen de gebruikte verlichting en planten. Een dicht beplant aquarium, waarin gebruik gemaakt wordt van CO2 bemesting en een basis aquariumplanten bemesting zal de behoefte van de planten hoog zijn en is een sterke verlichting gewenst. Wanneer er echter een sterke verlichting gebruikt wordt zonder dat er voldoende voedingsstoffen als bijvoorbeeld CO2 en sporenelementen voor de planten beschikbaar zijn kan een sterke verlichting juist algen in de hand werken.

 

Voor het spectrum van de verlichting boven het aquarium zijn vooral lampen met een hoog rood aandeel aan te bevelen voor een goede plantengroei. Algen geven over het algemeen de voorkeur aan een hoog blauw aandeel in het spectrum. Er zijn ook speciale TL balken op de markt met een folie over de lamp dat UV licht filtert wat algen in hun groei zou moeten remmen.  

 

Verduisteren 

Voor het bestrijden van sommige algensoorten wordt nog wel eens aangeraden om het aquarium enige dagen te verduisteren, zodat de algen bij gebrek aan verlichting afsterven. In een beplant aquarium zullen echter ook de planten hiervan schade ondervinden, waardoor deze methode vooral geschikt is voor onbeplante aquariums. Na de periode van verduistering dienen afgestorven algen en planten mechanisch verwijdert te worden. De verlichting dient weer stapsgewijs opgebouwd te worden, door bijvoorbeeld met een verlichtingsduur van 5 uur te beginnen en iedere dag een uur langer te verlichten tot de normale verlichtingsduur weer bereikt is. 

 

Algen bestrijden met chemische middelen

Chemische middelen op algen mee te bestrijden zijn globaal in te delen in middelen die de algen daadwerkelijk proberen te doden en middelen die de waterkwaliteit aanpassen en hierdoor de groeiomstandigheden voor algen verslechteren. 

 

Het gebruik van de daadwerkelijke bestrijdingsmiddelen is controversieel en over het algemeen is het gebruik hiervan af te raden. Door de grote overeenkomst tussen planten en algen is het moeilijk een product te maken die enkel de algen bestrijd en de planten met rust laat. Tevens zullen vaak ook nuttige bacteriŽn gedood worden door deze producten, waardoor het biologisch evenwicht van het aquarium verstoord wordt. Hoewel dit soort producten over het algemeen wel de algen in het aquarium doden, wordt de oorzaak van de algengroei niet bestreden, waardoor de algen meestal weer terugkomen na enige tijd. Vanwege de nadelen die deze producten hebben zijn ze over het algemeen af te raden en moeten ze vooral gezien worden als een laatste redmiddel. 

 

Veiliger in het gebruik en meer gericht op een daadwerkelijke oplossing van het algenprobleem zijn producten die de waterkwaliteit aanpassen, waardoor de groeiomstandigheden voor de algen verslechteren. De laatste jaren zijn er redelijk veel producten op de markt verschenen die fosfaten en/of nitraten uit het water verwijderen. Ook zijn er producten die juist bedoelt zijn om het fosfaat en/of nitraat gehalte te verhogen in het geval van tekorten of een onbalans in de verhouding tussen fosfaat en nitraat. Hoewel ik persoonlijk meer een voorstander ben om een goede biologische balans te vinden voor het nitraat en fosfaat gehalte, kan het bij een aquarium in onbalans praktisch zijn om dit soort producten te gebruiken. Eťn van de belangrijkste factoren van algengroei in het aquarium blijft toch het fosfaat en nitraat gehalte, waardoor dit soort producten zeker nuttig kunnen zijn. Voor het beperken van de hoeveelheid fosfaat en nitraat in een aquarium blijft het in eerste instantie belangrijk om het aquarium niet te over bevolken, regelmatig water te verversen en snelgroeiende planten te gebruiken. Het gebruik van chemische middelen om het nitraat en fosfaat gehalte te verlagen moeten vooral gezien worden als tijdelijke oplossing tot het probleem met fosfaten en nitraten structureel opgelost is.

 

Thee

Een huis tuin en keuken oplossing die weleens toegepast wordt is thee. Het looizuur schijnt desastreus te zijn voor algen, zonder vervelende bijwerkingen.  

 

Aanpassen van de zuurgraad van het water

In eerste instantie dient de zuurgraad van een aquarium afgestemd te zijn op de vissoorten die in het aquarium gehouden worden, maar de zuurgraad kan ook een instrument zijn om algengroei te bestrijden. Over het algemeen wordt vooral een hoge pH waarde van het water (meer dan 7,5) in verband gebracht met sommige algensoorten. 

 

Over het algemeen wordt een neutrale tot licht zure pH waarde van het aquariumwater geadviseerd om algengroei te beperken. Voor beplante aquaria is vooral het gebruik van een CO2 bemesting aan te raden om de zuurgraad van het aquariumwater in het juiste traject te houden. In aquaria met weinig planten of planten die weinig licht nodig hebben kan ook het filteren over turf een methode zijn om licht zuur aquarium water te maken. Vanwege de verkleuring van het aquariumwater door het filteren over turf is deze methode minder geschikt voor dicht beplante aquaria waarin licht goed moet doordringen voor een gezonde plantengroei.

 

Hoewel de zuurgraad van het aquariumwater een factor kan zijn waarmee algengroei bestreden kan worden, moet deze factor ook niet te zwaar opgenomen worden. Bij extreme pH waardes van het aquarium kan de zuurgraad zeker een factor zijn die algengroei stimuleert, in veel gevallen van algengroei zal de oorzaak echter ook gezocht moeten worden in andere factoren zoals het nitraat en fosfaat gehalte van het water.  

 

Aquariumplanten gebruiken in het aquarium

Over het algemeen staan aquaria met een goede plantengroei erom bekend dat ze relatief weinig last hebben van algen. Naast een decoratieve functie vervullen planten in het aquarium een belangrijke rol in het aquarium. Drie belangrijke eigenschappen van planten in het aquarium zijn de volgende:

  • Aquariumplanten nemen nitraten en fosfaten op uit het water als voedsel
  • Aquariumplanten helpen mee aan het tot stand komen van een biologische evenwicht in het aquarium
  • Aquariumplanten geven zuurstof af aan het aquariumwater

 

De hierboven genoemde drie eigenschappen van planten in het aquarium kunnen indirect ervoor zorgen dat algen in het aquarium minder kans krijgen, aangezien een biologisch goed in balans aquarium met zuurstof rijk water en een beperkte hoeveelheid organische afvalstoffen als nitraten en fosfaten de beste papieren heeft voor een algenvrij aquarium. 

 

Het is echter geenszins zo dat door het simpelweg toevoegen van een aantal planten in het aquarium direct voor een algenvrij aquarium zal zorgen. Ook voor de planten in een aquarium moet voldaan worden aan de groeibehoeftes van de planten zoals een juiste verlichting en voldoende voedingsstoffen. Wanneer er niet aan de behoeftes van de planten wordt voldaan zullen algen alsnog een streepje voor hebben op de planten in het aquarium. Gelukkig zijn er veel verschillende soorten planten voor het aquarium te koop met verschillende eisen, waardoor het goed mogelijk is voor de meeste aquaria een geschikte beplanting te realiseren. 

 

Voor een aquarium dat echt is ingericht voor het houden van veel aquariumplanten (sterke verlichting, een goede voedingsbodem en CO2 bemesting) zijn de mogelijkheden voor planten zeer divers. In eerste instantie kan hier aan een hoog aandeel snel groeiende planten gedacht worden, aangezien snel groeiende planten het grootste effect hebben op het aquarium. Deze planten zullen veel nitraten en fosfaten opnemen en veel zuurstof afgeven. Voorbeelden van gemakkelijk te houden snelgroeiende planten die veel organische voedingsstoffen opnemen zijn bijvoorbeeld:

 

  • Ceratopteris cornuta (Eikenbladvaren)
  • Ceratopteris thalictroides (Sumatravaren)
  • Heteranthera zosterifolia (Zeegrasbladig sterkruid)
  • Hygrophila difformis (Vaantjesplant)
  • Hygrophila polysperma (Belgisch groen)
  • Vallisneria soorten

 

Voor een aquarium dat bij de inrichting minder is toegespitst op het houden van aquariumplanten (zwakke verlichting, geen CO2 bemesting) is het gebruik van snelgroeiende planten minder aan te bevelen. In aquaria met weinig licht en vooral weinig CO2 in het water is de kans groot dat de planten zullen zorgen voor een afname van de carbonaathardheid van het water en een sterke pH stijging doordat de planten CO2 gaan vrijmaken uit de carbonaathardheid van het aquariumwater. Aangezien in deze situatie snelgroeiende planten een negatief effect hebben op een deel van de waterkwaliteit is het voor dit type aquarium beter om vooral langzaam groeiende soorten te houden. Het effect van deze plantensoorten op het het nitraat en fosfaat gehalte van het water zal over het algemeen niet zo groot zijn als bij snelgroeiende soorten, maar ook langzaam groeiende soorten dragen hun steentje bij in dit proces.

 

Naast de groeisnelheid van planten kan ook de bladvorm van belang zijn bij de weerstand tegen algen. In mijn aquaria hebben planten met grote dikke bladeren vaak minder last van algen dan soorten met lichtgroene dunne bladeren. Ook hebben planten met grote bladeren het voordeel dat ze beter 'schoon' gehouden worden door algeneters, aangezien de meeste algeneters een voorkeur hebben voor het afgrazen van planten met grote bladeren en minder gecharmeerd zijn van planten met kleine en/of gevorkte bladeren. Over het algemeen zal er met de keuze van planten in een aquarium wat geŽxperimenteerd moeten worden. Sommige planten die als zeer gemakkelijk bekend staan, kunnen onder sommige omstandigheden juist veel algen aantrekken, terwijl andere moeilijkere soorten het juist minder last hebben van algen. Ieder aquarium is echter uniek, waardoor ook de keuze van de meest geschikte planten per aquarium zal verschillen.

 

Gebruik van vissen

Er wordt nogal vaak aangeraden om algeneters aan te schaffen om het aquarium algvrij te houden. Helaas hebben we al eerder opgemerkt dat vissen relatief weinig eten. Wil je zichtbaar effect van algeneters hebben, dan zal ja ofwel heel veel algeneters moeten aanschaffen, of hele grote. En nog nog: de uitwerpselen van deze vissen zijn een prima bron van voedsel voor.... Alg!